17 Ağustos 1999 öncesinde hayvan davranışları, ışıklar ve doğa olaylarıyla ilgili sıra dışı gözlemler kayda geçti. Peki bunlar depremi haber veriyor muydu?

Türkiye’nin en büyük doğal afetlerinden biri olan 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi’nin üzerinden 27 yıl geçti. Kocaeli başta olmak üzere Marmara Bölgesi’nde büyük yıkıma ve can kaybına neden olan deprem, geride yalnızca acı hatıralar değil, felaket öncesinde yaşandığı aktarılan çok sayıda sıra dışı olay da bıraktı. Depremin ardından yapılan bazı araştırmalarda vatandaşların, sarsıntıdan önce hayvan davranışlarından gökyüzündeki ışıklara, deniz ve hava koşullarından elektrikli cihazlardaki olağan dışı durumlara kadar çeşitli gözlemler aktardığı belirlendi. Ancak uzmanların dikkat çektiği önemli bir nokta var: Bu olayların depremi önceden haber verdiği kesin olarak kanıtlanmış değil. Hayvanların davranışları dikkat çekti Deprem öncesine ilişkin tanıklıklarda en fazla dikkat çeken başlıklardan biri hayvanların davranışları oldu. Bazı vatandaşlar köpeklerin huzursuzlandığını, sürekli havladığını veya uluduğunu; kedilerin ise alışılmadık şekilde hareket ettiğini anlattı. Kuşlar ve diğer hayvanlarla ilgili de normalden farklı davranış gözlemleri aktarıldı. Ancak bu durumun depremi önceden haber verdiğini söylemek mümkün değil. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS), hayvanlarda deprem öncesi olağan dışı davranışlara ilişkin çok sayıda anekdot bulunduğunu, ancak belirli bir hayvan davranışı ile deprem arasında güvenilir ve tekrarlanabilir bir bağlantının henüz ortaya konulamadığını belirtiyor. Hayvanların, insanların henüz fark etmediği küçük sismik dalgaları hissedebilmesi ise özellikle deprem başladıktan hemen önceki davranışları açıklayabilecek olası mekanizmalardan biri olarak değerlendiriliyor. Gökyüzündeki ışıklar ve olağan dışı görüntüler 17 Ağustos öncesine ilişkin tanıklıklarda gökyüzünde görüldüğü belirtilen sıra dışı ışıklar da önemli bir yer tutuyor. Bazı vatandaşlar deprem öncesinde gökyüzünde farklı renklerde parlamalar gördüklerini aktarırken, bu tür olaylar daha sonraki araştırmalarda “ışık ve hava olayları” başlığı altında değerlendirildi. Deprem ışıkları olarak adlandırılan bu tür olaylar bilim dünyasında uzun süredir araştırılıyor. Ancak belirli bir ışık olayının yaklaşan büyük bir depremi güvenilir biçimde haber verdiği konusunda bilimsel bir uzlaşı bulunmuyor. Deniz, gaz ve hava değişimleri Bazı tanıklıklarda Marmara Denizi çevresinde farklı kokular, deniz ve hava koşullarında olağan dışı değişimler yaşandığı da ileri sürüldü. Deprem öncesi gaz çıkışları ve yeraltındaki kimyasal değişimler de bilim insanlarının araştırdığı konular arasında yer alıyor. Marmara Bölgesi'nde 17 Ağustos 1999 sonrasında yapılan uzun süreli jeokimyasal çalışmalarda toprak radonu üzerinde bazı anomaliler tespit edildi ve bu değişimlerin sismik aktiviteyle ilişkisi araştırıldı. Ancak araştırmacılar, bu bulguların tek başına güvenilir bir deprem tahmin yöntemi oluşturduğunu ortaya koymadı. “İçime bir sıkıntı çöktü” diyenler de vardı Depremden önce insanların kendilerini kötü hissettiğine ilişkin anlatımlar da yıllardır 17 Ağustos hikâyelerinin bir parçası. Bazı vatandaşlar deprem öncesinde huzursuzluk, baş dönmesi, halsizlik veya tarif edemedikleri bir sıkıntı yaşadıklarını aktardı. Bu tür kişisel deneyimler de araştırmalarda “olağan dışı insan davranışları” kapsamında değerlendirildi. Ancak bu belirtilerin yaklaşan bir depremi haber verdiğini gösteren güvenilir bir bilimsel yöntem bulunmuyor. 17 Ağustos’un en büyük dersi 17 Ağustos 1999 öncesinde yaşandığı aktarılan sıra dışı olaylar, bugün hâlâ araştırmacıların ilgisini çekiyor. Nitekim Gölcük Depremi sonrasında toplanan yüzlerce tanıklık, hayvan davranışlarından atmosferik olaylara kadar çok farklı gözlemlerin kayda geçirilmesini sağladı. Fakat bilimsel açıdan bakıldığında, bu belirtilerin hiçbiri bugün tek başına “deprem geliyor” şeklinde kullanılabilecek güvenilir bir erken uyarı sistemi değil.